şurasının yaradılması ideyası da məhz bu zərurətdən irəli gəlir. Yaradılma təşəbbüsü 2006-cı ildə Moskvada keçirilmiş
Dini liderlərin Ümumdünya Sammitində MDB Dinlərarası Sülhyaratma şurasının həmsədrləri - Şeyxülislam Allahşükür
Paşazadə və Moskva və bütün Rusiya Patriarxı II Aleksi tərəfindən irəli sürülmüş adıçəkilən Şuranın dünya dövlətlərini
bir araya gətirən beynəlxalq təşkilat - BMT-nin himayəsində fəaliyyət göstərəcəyi təqdirdə dünya birliyi üçün taleyüklü
qərarların qəbul edilməsi prosesində ənənəvi dinlərin liderlərinin müdrik fikir və tövsiyələrinin nəzərə alınmasını təmin
etmək məramına xidmət edəcəyi gözlənilir. A. Paşazadə və II Aleksi bir daha belə bir ideyada olduqlarını bildirmişlər
ki, yaradılması nəzərdə tutulan Şura gələcəkdə acı nəticələr və qarşısıalınmaz fəsadlar törətmək iqtidarında olacaq
qərarların, siyasi addımların atılmasının qarşısının alınması məqsədinə qulluq edərək, onların əngəllənməsinə xidmət
edəcəkdir. Xüsusi olaraq vurğulanmışdır ki, mənəvi-əxlaqi səciyyə daşıyan qlobal problemlərin həllində yüksək bəşəri
ideyalara söykənən, insanhəyatını ən böyük dəyər kimi qəbul edən dünya dinlərinin sülhyaratma potensialından hələ
də lazımınca istifadə olunmamışdır.
Göruş zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin səmimi salamlarını II Aleksi həzrətlərinə
yetirən Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri 2006-cı ildə Moskva Sammitinin məntiqi davamı olaraq 2009-cu ildə
dünyanin dini liderlərinin növbəti Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsi təklifinə görə Patriarxa təşəkkür etmişdir. II Aleksi
bir daha MDB Dinlərarası Sülhyaratma Forumu üzrə həmsədr həmkarı olan Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin əmin
etmişdir ki, dinlərarası münasibətlər sahəsində nümunəvi səviyyəyə malik tolerantlıq ənənələri ilə dünya çapında tanınan
Azərbaycanda belə bir yuksək forumun keçirilməsinə öz dəstək və təşkilati yardımlarını əsirgəməyəcəklər. Bu dəstəyinə
habelə vaxtilə Qarabağ probleminin dinlərarası münaqişə müstəvisinə transfer edilməsinin qarşısının alınması üçün
gərgin səylərinə görə II Aleksi həzrətlərinə öz təşəkkürlərini bildirən Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə Patriarxı
Azərbaycana səfərə dəvət etmişdir. Bakı və Xəzəryanı bölgənin yepiskopu Aleksandr və Azərbaycanın Rusiya
Federasiyasindakı Fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Polad Bülbüloğlu görüşdə iştirak etmişlər.
Aprelin 10-da QMİ sədri A. Paşazadə Moskva Patriarxlığının beynəlxalq əlaqələr şöbəsini rəhbəri, Smolensk və
Kalinqrad mitropoliti Kiril ilə görüşmüşdür. Səmimi əhvali-ruhiyyə və qarşılıqlı anlaşma şəraitində keçən işgüzar söhbət
zamanı BMT yanında yaradılması nəzərdə tutulan Dinlərarası Məşvərət şurasının məram və məqəsdləri nəzərdən
keçirilmişdir. Mitropolit xüsusi vurğulamışdır ki, din xadimləri bu Şura vasitəsilə heç də siyasi hadisələrə müdaxilə
etməyə deyil, bəşəriyyət üçün önəm kəsb edən qərarlar verilərkən ənənəvi dinlərin liderlərinin dini ekspertizasının
təmininə, rəy və təkliflərinin dinlənilməsinə, mənəvi aspektlərin, dini özünəməxsusluqların nəzərə alınmasına,
situasiyaların özəlliklərinin sərf-nəzər edilməsinə nail olmağa çalışacaqlar. Bu isə qlobal miqyasda arzuolunmaz
toqquşma və çox saylı insan həyatlarının məhvi ilə nəticələnən siyasi qərarları önləməyə xidmət edə bilər.
Mitropolit Kiril həmçinin vurğulamışdır ki, yaradılacaq şuranın BMT yanında artıq fəaliyyətdə olan "Sivilizasiyaların
alyansı" adlanan qurumdan əlahiddə çalışmasına nail olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdəndir.
Belə ki, həmin qurum dövləti, siyasi səciyyə daşıdığı halda, Dinlərə Məşvərət şurası dini liderlərin, din xadimlərinin
müdrik tövsiyələrini bildirəcəkləri, dinlə bağlı yanlışlıqları aradan qaldırmağa yardımçı olacaq məşvərətini təmin edəcək
qurum kimi nəzərdən keçirilir. Patriarxlığın rəsmisi belə bir ideyanın həmtəşəbbüsçüsü olduğuna görə QMİ sədrinə
minnətdarlığını bildirmişdir.
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə, öz növbəsində, bildirmişdir ki, dünya miqyasında dinlərə və dindarlara aidiyyatı
olan məsələlərlə bağlı qərarlar verilərkən dini liderlərlə məsləhətləşmələr, dini-mənəvi özəlliklərə, spesifik cəhətlərə dair
dini ekspertlərlə məşvərətdən bəşəriyyət yalnız fayda görə bilər. Dini özəlliklərin nəzərə alınmasının nə qədər acınacaqlı
nəticələrə gətirib çıxardığına, ikili münasibətləra isə, məsələn Əfqanıstan, İraq, Kosava, habelə Qarabağ hadisələri
bariz nümünədir. Şeyxülislam həmçinin vurğulamışdır ki, son dövrlər müqəddəs rəmzlərə, şəxsiyyətlərə münasibətlərdə
təhqir hallarının yer almasının özü də dini ekspertiza, dini, mənəvi, əxlaqi nəzarət sahəsində boşluqların olmasından
irəli gəlir.
Aprelin 10-da Moskva Patriarxlığının Svyato-Danilov iqamətgahında birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi Pan Gi
Mun dünyanın bir sıra tanınmış din rəhbərləri ilə görüşmüşdür. Din xadimləri ilə bu qəbildən olan ilk yüksək səviyyəli
görüşdə müsəlman konfesiyasını Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam A. Paşazadə təmsil etmişdir.
Görüşü giriş sözü ilə açan Mitropolit Kiril ali qonağı salamlayaraq görüş üçün təşəkkür etmiş, dinin dünyadakı
problemlərinin həllinə təsiri məsələlərinə toxunmuşdur. SSRİ çökdükdən sonra dini sabitliyin qorunub saxlanmasını
əhəmiyyətli hal kimi səciyyələndirən natiq bu işdə Qafqazın Şeyxülislamı Allahşükür Paşazadənin xidmətlərini xüsusi
olaraq vurgulamışdır. Mitropolit Kiril Dinlərarası Məşvərət Şurasının yaradılması ideyasının əhəmiyyətindən, bunun
gerçəkləşdirilməsi zərurətini şərtləndirən məsələlərdən geniş bəhs edərək, bu şuranın yaradılması məsələsinin BMT-nin
növbəti sessiyasının gündəliyinə salınmasını təklif etmişdir.
BMT-nin Baş katibi cənab Pan Gi Mun öz çıxışında BMT çərçivəsində dini lidrlərin dialoqunun inkişaf etdirilməsini
dəstəklədiyini və bu baxımdan, Dinlərarası Məşvərət şurasının yaradılması ideyasının böyük maraq və əhəmiyyət kəsb
etdiyini bildirmişdir. Baş katib, dini liderlərin insanlar arasında dözümlülüyün bərqərarındakı rollarını, habelə
dinlərarası dialoq işinə verə biləcəkləri töhfələri yüksək dəyərləndirmişdir. O, Məşvərətçi Şura ideyasını dəstəklədiyini
bildirmiş, onun inkişaf etdirilməsi uçun zəruri fəaliyyət göstərilməsinin vacibliyinə diqqəti cəkmişdir. Bürokratik
əngəllərin çox zaman dinlərarası əməkdaşlığı ləngitdiyini bildirən Pan Gİ Mun BMT-nin növbəti sessiyasında quruma
üzv dövlətlər tərəfindən bu məsələnin rəsmən müzakirəsinin təşkilinin mühümlüyünü vurğulamışdır. Dini liderlərin
möhkəm təməllərə söykəndiyinə diqqəti çəkən Pan Gi Mun belə bir sütunlarsız həqiqətən sivilizasiyalararası
nizamlanmaların nəticəsiz qaldığını etiraf edərək, bu məsələnin detallarının işlənib hazırlanmasını həvalə etdiyi
departament rəhbərini görüş iştirakçılarına təqdim etmişdir. Təklif olunmuşdur ki, tanınmış din xadimlərindən ibarət
işçi qrup yaradılsın, təkliflər hazırlansın və ən əsası, proses dayandırılmasın, ləngiməsin.
Nitq üçün söz verilən Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə vurgulamışdır ki, din xadimləri üçün sərhədlər mövcüd
olmadığından onların BMT nəzdində belə bir Məşvərətçi qurumunun əhəmiyyəti böyük olacaqdır. Bugünədək dinim, din
xadimlərin potensialından lazımınca, tam yararlanılmadığına diqqəti çəkən A. Paşazadə, din xadimlərinin BMT-yə
planetar miqyasda öz yardımlarını təklif etdiklərini bildirmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin salamlarını BMT Baş katibinə çatdıran QMİ sədri cənab Pan Gi Munu
2009-cu ildə keçirilməsi nəzərdə tutulan Sammitinə dəvət etmişdir. Daha sonra Şeyxülislam A. Paşazadə ipək saplardan
toxunmuş milli ornamentlərlə zəngin nəfis xalçanı Baş katibə hədiyə etmişdir. Böyük səmimiyyətlə hədiyyəni qəbul
edən Pan Gi Mun, öz növbəsində, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə onun salamlarını yetirməyi
QMİ sədrindən xahiş etmişdir.
Moskva Sammitinin davamı olaraq, din xadimlərin Bakıda yüksək səviyyəli görüşünün keçirilməsi ideyasına dəstək
nümayiş etdirən Pan Gi Mun görüşdən sonra kecirilmiş mətbuat konfransı zamanı Şeyxülislama öz xüsusi təşəkkürünü
bildirmiş, onun dinlərarası dialoq işinin nəfinə fəaliyyətini yüksək dəyərləndirdiyini vurğulamışdır.
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Mətbuat Xidməti
