“İslam mədəniyyəti, elm və təhsilinə dəstək” fondunun dəstəyi ilə baş tutdu.
Konfrans postsovet məkanı müsəlmanlarının dini liderlərinin son 18 il ərzində ilk belə yüksək səviyyədə görüşü
olmaqla MDB müsəlman dini liderlərinin, bir növ, samitinə çevrildi.
MDB müsəlmanlarının qarşılıqlı münasibətləri tarixində yeni mərhələni səciyyələndirən beynəlxalq konfransda
17 ölkəni təmsil edən 200 nümayəndə, o cümlədən 8 MDB ölkəsindən 40 din xadimi iştirak etmişdir. Konfrans
iştirakçıları arasında Birlik ölkələrinin dini liderləri, müxtəlif konfessiyaları təmsil edən nümayəndələr, müsəlman dini
və ictimai təşkilatlarının, tədris müəssisələrinin rəhbərləri, elm adamları, dövlət və ictimaiyyət xadimləri, Rusiya
paytaxtında akkreditə olunmuş diplomatik missiyaların başçıları olmuşlar. Konfransa təşrif buyurmuş xarici qonaqlar
sırasında İslam məzhəblərinin yaxınlaşdırılması Beynəlxalq Assosiasiyasının Baş katibi Ayətulla Məhəmməd Əli Təsxiri
və Asiya Müsəlmanları Komitəsinin sədri, Küveyt dövlətinin İslam işləri və Vəqflər nazirinin müavini Adil əl-Fəlah
olmuşlar.
Konfransın başlnğıcında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Rusiya Federasiyasının
Prezidenti cənab D. A. Medvedevin təbrik məktubları oxundu. Azərbaycan prezidentinin təbriknaməsini Azərbaycan
Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı Fövqaladə və Səlahiyyətli səfiri cənab Polad Bülbüloğlu, Rusiya
prezidentinin təbriknaməsini isə Rusiya Prezidenti Administrasiyasının müşaviri A.A.Qrişin oxudu.
Moskva və bütün Rusiya Patriarxı Kiril həzrətlərinin konfransa ürək sözlərini Rus Provaslav Kilsəsi Sinodunun
kilsə və cəmiyyət arasında əlaqələr şöbəsinin müdiri protorierey Vsevolod Çaplin səsləndirdi.
Konfransın ünvanına, həmçinin bir sıra ölkələrin tanınmış din xadimləri adından çoxsaylı təbrik teleqramları daxil
olmuşdu.
Əsas məruzə ilə MDB Dinlərarası Şurasının həmsədri, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür
Paşazadə çıxış etdi. Öz çıxışında A. Paşazadə əmin olduğunu bildirdi ki, bu görüş nəinki mövcud mənəvi əlaqələrin
möhkəmlənməsinə, habelə, müsəlmanların mənafeləri naminə daha da dərinləşməsinə və genişlənməsinə xidmət
edəcəkdir. Bütün mötəbər tədbirlərdə olduğu kimi, bu çıxışında da Şeyxülislam A. Paşazadə Qarabağ probleminə
toxundu, onun beynəlxalq hüquq müstəvisində sülh yolu ilə ədalətli həllinə ümid bəslədiyini dilə gətirdi.
Şeyxülislam A. Paşazadə çıxışı zamanı dinlərarası dialoq işinə öz töhvəsini vermiş mərhum patriarx II Aleksinin
xatirəsini yad etdi və konfrans iştirakçılarını bu böyük şəxsiyyətin ruhuna dualar etməyə çağırdı.
Konfransın gedişində çıxış edənlər Birlik ölkələri müsəlmanlarının qarşılaşdıqları mənəvi səciyyəli problemlərin
həlli məqsədilə daha sıx birləşməyin, daha artıq səfərbər olmağın zəruriliyini vurğuladılar, bu istiqamətdə konstruktiv
ruhda müzakirələr apardılar. Çıxışlarda birlik ölkələri müsəlmanlarının hazırki durumu nəzərdən keçirildi, MDB
müsəlmanları qarşısında duran problem və vəzifələr ətrafında müzakirələr aparıldı, dini ekstremizmin bütün təzahür
formalarının qarşısının alınması yönündə tədbirlər müəyyən edildi. Konfrans iştirakçıları xüsusi vurğuladılar ki, MDB
məkanında yaşayan, çoxəsrlik dinc yanaşı yaşamaq ənənəsinə, ümumi dini-mənəvi, mədəni köklərə malik müsəlmanlar
arasında mövcud dəyərli qardaşlıq və əməkdaşlıq ruhunu yüksək qiymətləndirir və hifz edirlər. Belə ki, məhz bu ruh
MDB məkanında konfessiyalarası və millətlərarası anlaşma və əməkdaşlığın möhkəm təməlidir.
Məruzələrdə İslamın sülhsevər və humanist mahiyyəti xüsusi vurğulandı və dinimizin müqəddəs dəyərlərinə zidd
ideyaların İslam adına təqdim olunması kimi ciddi təhlükədən narahatlıq dilə gətirildi. Bu növ təhlükəli tendensiyaları
qətiyyətlə pisləyən konfrans iştirakçıları ümidvar olduqlarını bildirdilər ki, inşaallah, MDB məkanına psevdoislam
təcavüzünün öhdəsindən birgə səylərlə gələcəklər.
MDB müsəlmanlarının yeni tarixi reallıqlar şəraitində də mühüm məsələlərə yanaşmada həmrəylik nümayiş
etdirmələrindən məmnunluqlarını ifadə edən MDB dini liderləri bəyan etdilər ki, Birlik ölkələrinin müsəlmanları
unutmamalıdırlar ki, onları bir-birinə bağlayan, birləşdirən amillər ayıran amillərdən xeyli dərin və möhkəmdir.
Konfrans iştirakçıları birmənalı şəkildə bildirdilər ki, xalqlarımızın mənafeyi naminə tarixən formalaşmış ümumi
mənəvi məkanın, qarşılıqlı ehtiram, dinc qonşuluq və həmrəylik ənənələrinin qorunub saxlanılması olduqca böyük
önəm kəsb edir. Konfrans iştirakçıları MDB Dinlərarası Şurasının bu nəcib məqsədlərə nail olmaq istiqamətində
fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdilər. Qardaşlıq əhvali-ruhiyyəsində baş tutan dialoq zamanı Birlik ölkələrinin müsəlman
dini liderlərinin daimi əməkdaşlıq formasının yaradılması zərurəti barədə ümumi fikrə gəldilər.
Konfransın gedişində MDB müsəlman dini liderlərinin Məşvərət Şurası təsis olundu. Şuranın rəhbəri məqamına
yekdilliklə MDB Dinlərarası Şurasının həmsədri, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə
seçildi. Şuranın nəzdində daimi fəaliyyət göstərəcək işçi qrup yaradıldı.
Konfransda MDB müsəlman dini liderləri bəyan etdilər ki, çağdaş zəmanə bəşəriyyəti yeni, qorxunc təhdidlər
qarşısında qoyduğu bir şəraitdə onlar həmvətənlərini narahat edən problemlərdən kənarda dayana bilməzlər. Konfrans
iştirakçıları yekdilliklə bildirdilər ki, İslam dininə əsaslanan möhkəm mənəvi təməllər olmadan MDB müsəlmanlarının
layiqli, harmonik həyatı bərqərar ola bilməz. Odur ki, İslam mənəvi dəyərlərinə, ümummüsəlman mədəniyyətinə daima
sadiq olmuş MDB müsəlman cəmiyyətlərində müasir dövrdə mövcud naqisliklərlə qətiyyətli mübarizə üçün cəmiyyət
həyatının dini-əxlaqi əsasları dirçəldilməlidir.
Xüsusi vurğulandı ki, dini liderlərin səyləri dövlət və ictimai strukturların dəstəyi ilə bir araya gələrsə, cəmiyyətin
həyatında ümumi rifaha nail olmaq mümkündür. Konfrans iştirakçıları bildirdilər ki, MDB məkanında müsəlman
cəmiyyətlərinin daha artıq inkişafı üçün din və dövlət sıx əməkdaşlıq etməlidirlər.
Müasir dövrdə MDB ölkələri müsəlmanlarının mənəvi inkişafına yardımçı olmaq məqsədilə Birlik ölkələri
müsəlmanlarının dini liderləri bəyan etdilər ki: islamafobiya, ekstremizm və terrorizmlə mübarizədə vahid, prinsipial
mövqe tutmalı, İslamın qurub-yaratmaq və sülhsevərlik potensialının effektiv təbliğinə yardımçı olmalı, bioetik
problemlərin həllində, narkomaniya, alkoqolizm, əxlaqi deqradasiya kimi ictimai bəlalarla mübarizədə səylərini
dövlətin səyləri ilə konsolidasiya etməli, ənənəvi dini konfessiyalarla bundan sonra da sıx qarşılıqlı əməkdaşlıq etməli,
millətlərarası və konfessiyalararası həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi məqsədilə bu yöndə səmərəli fəaliyyət göstərən
MDB Dinlərarası Şurası çərçivəsində işbirliyini davam etdirməli, MDB məkanında dini–tolerantlıq mühitinin qorunub
saxlanılması istiqamətində birgə səylərini artırmalı, MDB müsəlmanlarının XXI əsrdə ruhi inkişafının konseptual
əsaslarını işləyib hazırlamalıdır.
MDB məkanının müsəlman dini liderləri bəyan etdilər ki, Birlik ölkələri müsəlmanlarının xoşbəxt gələcəyinə
gedən yeganə yol millətlərarası, konfessiyalararası anlaşma və əməkdaşlıqdan keçir və onlar bundan sonra da bu yola
sadiq qalacaqlar.
Konfrans iştirakçıları gələn ay Moskvada YUNESKO yanında dinlərarası dialoq üzrə yüksək səviyyədə işçi qrupun
təsis toplantısının keçiriləcəyi ilə bağlı xəbəri böyük rəğbətlə qarşıladılar. Qafqaz müsəlmanlarının dini liderinin,
MDB Dinlərarası Şurasının həmsədri Şeyxülislam A. Paşazadənin yeni yaranan qurumda müsəlmanları təmsil edəcəyi
faktı konfrans tərəfindən alqışlandı.
Konfransın adından Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyasının Prezidentlərinə tədbirin ünvanına
göndərdikləri təbriknamələrə cavab olaraq təşəkkür teleqramlarının göndərilməsi qərara alındı.
Müqəddəs Quran tilavəti ilə açılan konfransın aparıcısı Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Elmi-dini Şurasının sədri
akademik Vasim Məmmədəliyev idi.
Sonda konfransın yekunlarına dair Kommünike qəbul edildi.
Həmin gün Şeyxülislam A. Paşazadənin adından konfrans iştirakçılarının şərəfinə ziyafət verildi. Ziyafətdə Rusiya
Prezidenti Administrasiyasının müşaviri A. A. Qrişin, Rus Pravoslav Kilsəsi Sinodunun kilsə və cəmiyyət arasında
əlaqələr şöbəsinin müdiri protoirerey Vsevolod Çaplin, Bakı və Xəzəryanı bölgənin yepiskopu Aleksandr İşeyin,
Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı Fövqaladə və Səlahiyyətli səfiri cənab Polad Bülbüloğlu,
müsəlman dövlətlərinin, o cümlədən Küveyt, İran, Türkiyə, Yəmən, Oman, Qətər və MDB müsəlman ölkələrinin,
habelə beynəlxalq İslam təşkilatlarının RF-da akkreditə olunmuş səfirləri, RF-nın Azərbaycandakı sabiq səfiri
V. İstratov iştirak etdilər.
İyunun 18-də “RİA-NOVOSTİ” Xəbərlər agentliyində tədbirin nəticələrinə dair mətbuat konfransı keçirildi.
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi
Mətbuat Xidməti
